تركيه: تجربهاي موفق در رفرم پولي و اصلاحات ساختاري
سرور ملكان*
1.
تركيه در يك اقدام متهورانه در سال 2005، شش صفر از واحد پول خود را حذف نمود و لير جديد تركيه را به جريان انداخت. شرايط تورمي اين كشور كه از دهه 1970 آغاز شده بود، سبب گرديد براي بيان ارزشهاي پولي از ميليارد، تريليون (هزار ميليارد) و يا حتي كوادريليون[i] (هزار ميليارد) استفاده شود. در اين فرآيند به تقاضاي پول نقد جامعه از طريق چاپ اسكناسهاي درشتتر پاسخ داده ميشد و از سال 1981 به طور متوسط هر دو سال يك بار افزايش قطع اسكناس صورت ميگرفت. لذا تركيه صاحب درشتترين اسكناس دنيا يعني 20 ميليون لير شده بود.
جدول (1) وضعيت اسكناس و مسكوك در تركيه طي سالهاي قبل از اجراي رفرم پولي
|
ارزش واحد پول منتشره جديد بر حسب دلار آمريكا
|
تفاوت نرخ تورم (CPI) با دوره قبل
|
فاصله زماني تا تاريخ انتشار واحد پول بعدي
|
تاريخ انتشار
|
واحد پول
|
|
7/38
|
|
|
2/11/1981
|
5،000
|
|
5/55
|
1/29
|
يك سال
|
25/10/1982
|
10،000
|
|
5/15
|
9/670
|
پنج سال و شش ماه
|
9/5/1989
|
20،000
|
|
3/24
|
2/60
|
يك سال
|
15/5/1989
|
50،000
|
|
2/20
|
9/235
|
دو سال و شش ماه
|
11/11/1991
|
100،000
|
|
2/34
|
3/57
|
11ماه
|
2/10/1992
|
250،000
|
|
7/52
|
9/32
|
5 ماه
|
18/3/1993
|
500،000
|
|
0/25
|
8/251
|
يك سال و ده ماه
|
16/1/1995
|
1،000،000
|
|
2/46
|
6/195
|
دو سال
|
6/1/1997
|
5،000،000
|
|
6/20
|
7/416
|
دو سال و ده ماه
|
5/11/1999
|
10،000،000
|
|
8/12
|
4/140
|
دو سال
|
5/11/2001
|
20،000،000
|
|
4/31
|
1/209
|
دو سال
|
متوسط
|
مأخذ: بانك مركزي تركيه، دسامبر 2009.
انتشار قطعات پولي بزرگ، اقبال عمومي مردم نسبت به پول ملي (لير تركيه) را تضعيف كرده بود. براي مثال تنظيم موافقتنامههاي اجاره به دلار يا پوند و خريد به دلار و يا يورو به جاي لير در مناطق توريستي رواج يافته بود. همچنين واحد پول اين كشور توانايي خود در انجام موفقيتآميز وظايف تعريف شده از جمله انجام محاسبات، نگهداري حسابها، ثبت آمارها و تسويه نقدي معاملات را از دست داده بود. لذا دولت تركيه پس از اجراي برنامه اصلاحات ساختاري و تثبيت اقتصادي (كه اجراي آن را از سال 2000 ميلادي و تحت نظارت صندوق بينالمللي پول آغاز كرده بود)، از اول ژانويه سال 2005 ميلادي، واحد پول خود را تغيير داد و اسكناسهاي جديد را به گردش درآورد.